Maakt werk ons ziek? Tijd voor een fundamentele herdenking

Vandaag zijn er in België meer dan een half miljoen mensen langdurig arbeidsongeschikt – méér dan het aantal werklozen. Sinds 2017 is de balans definitief doorgeslagen. Het fenomeen groeit jaar na jaar en heeft een zware impact: voor werknemers (verlies aan inkomen en sociale contacten), voor organisaties (verstoring, productiviteitsverlies) en voor de maatschappij (exploderende uitgaven in de sociale zekerheid).

Burn-out verdubbeld in zes jaar

De nieuwste studie van de Onafhankelijke Ziekenfondsen (MLOZ) toont hoe dramatisch de evolutie is:

• Burn-out staat in 2024 bovenaan de lijst van oorzaken bij intrede in arbeidsongeschiktheid, met 11.131 nieuwe gevallen, goed voor 13% van het totaal. Dat is een verdubbeling (+94%) tegenover 2018.
• Depressie volgt op de tweede plaats, met 6.227 gevallen (+16% sinds 2018). Samen zijn burn-out en depressie goed voor meer dan één op vijf nieuwe dossiers.
• Andere psychische aandoeningen zoals angststoornissen (+52%), dysthymie (+56%) en stressgerelateerde klachten (+106%) kennen eveneens een forse stijging.
• Ook malaise en vermoeidheid springen in het oog: het aantal gevallen zijn meer dan verdubbeld (+126%).

Musculoskeletale aandoeningen (rugklachten, gewrichtsproblemen) blijven eveneens een belangrijke oorzaak, maar de evolutie is wisselend: sommige dalen, andere nemen sterk toe (bv. knie-artrose +44%).

Kwetsbare groepen

De studie wijst ook op duidelijke verschillen in wie getroffen wordt:

• Vrouwen zijn oververtegenwoordigd in burn-out en psychische stoornissen (65% en 58%).
• Jongeren (<40 jaar) vormen een groeiend aandeel van de nieuwe gevallen. Burn-out bij jongeren <30 jaar steeg met 22% in zes jaar tijd.
• Arbeiders lijden vaker aan musculoskeletale aandoeningen, terwijl bedienden vooral getroffen worden door burn-out.
• Het aantal zelfstandigen dat arbeidsongeschikt wordt, is de voorbije jaren opvallend gestegen (+49%).

Preventie is noodzakelijk, maar niet genoeg

Uiteraard moeten we sterker inzetten op preventie en voorlichting. We moeten durven benoemen wat mentale aandoeningen veroorzaakt en het stigma doorbreken. Maar preventie alleen volstaat niet. We moeten dieper kijken naar hoe werk vandaag georganiseerd en geleid wordt.

Leiderschap moet veranderen

Volgens mij ligt hier een cruciale sleutel: leiderschap moet mensgerichter worden. Het vraagt diepgaande luistervaardigheden, echt begrijpen hoe mensen in elkaar zitten, en het lef om ruimte te maken voor kwetsbaarheid en dialoog. Zolang leidinggevenden vooral focussen op controle en efficiëntie, blijven de alarmsignalen zich opstapelen.

Een leider van de toekomst is niet iemand die “zijn wil doorduwt”, maar iemand die aandachtig kan luisteren, verbinden en ruimte geven. Iemand die zowel prestaties als welzijn ernstig neemt. Vandaag zijn er van dit soort leiders nog te weinig. Ook belangrijk te begrijpen dat meer menselijkheid in leiderschap niet betekent minder doelgericht tewerk te gaan!

Ook de werkende mens heeft een rol

Maar ook werknemers en zelfstandigen hebben een verantwoordelijkheid: zelf-leiderschap.
Dat betekent:

• Grondige zelfkennis ontwikkelen: wat zijn mijn noden, mijn grenzen, mijn energiegevers? Maar ook wat zijn mijn aandachtspunten?
• Assertiviteit: leren grenzen duidelijk te stellen zonder schuldgevoel.
• Dialoog aangaan: durven praten over wat moeilijk gaat, in plaats van het te verzwijgen tot het lichaam de rekening presenteert.

Dit is geen “soft skill” luxe, maar een noodzakelijke basis om gezond te blijven in een wereld van werk die steeds veeleisender wordt.

Tijd voor een ander paradigma

De cijfers laten weinig ruimte voor nuance. Het gaat niet alleen om individuen die “niet sterk genoeg zijn”, maar om een systeem dat ziekmakend werkt.

We staan voor een keuze: blijven we het huidige paradigma van werk blindelings voortzetten? Of durven we een fundamentele herdenking van werk, waarin welzijn, menselijkheid én efficiëntie samengaan?

Ik zet me in voor een paradigma-shift zowel op kant van werkgevers, als werknemers en zelfstandigen want werk hoeft geen last te betekenen en moet eigenlijk iets positiefs zijn in het leven van een mens.

Wil je meer te weten komen over mijn filosofie en aanpak laat het me weten.